มาตรฐานรหัสการจัดจำแนก

 

          การกำหนดรหัสการจัดจำแนกสำหรับประเทศและเขตภูมิศาสตร์ในที่นี้ กำหนดให้มีมาตรฐานรหัสการจำแนกได้ 3 รูปแบบตามที่ได้กล่าวไว้ในส่วนของมาตรฐานชื่อตัวแปร  โดยแต่ละรหัสการจัดจำแนกมี แนวคิดและรหัสการจัดจำแนกดังต่อไปนี้

  • 1.  กรณีกำหนดรหัสประเทศ “ด้วยตัวเลข 3 หลัก” ตามมาตรฐาน Standard Country or Area Codes for Statistical Use (M49), Revision 4 จัดทำโดย UNSD[1] ด้วยตัวเลข 3 หลัก มีวัตถุประสงค์เพื่อให้สามารถจัดเก็บฐานข้อมูลและนำเสนอข้อมูลสถิติได้ทั้งในภาพของประเทศและการแบ่งเขตภูมิศาสตร์ที่เป็นทวีป รวมถึงการจัดกลุ่มประเทศตามเศรษฐกิจหรืออื่นๆ ซึ่งตรงกันกับรหัสของ ISO 3166-1 numeric-3  
  • มีแนวคิดหลักของการให้รหัส คือ การให้รหัสตัวเลขเนื่องจากมองว่าเป็นระบบที่เป็นอิสระจากตัวอักษรย่อภาษาละตินซึ่งอยู่ในรูปภาษาอังกฤษและภาษายุโรปตะวันตก ทำให้ผู้ที่ไม่ได้ใช้ภาษาดังกล่าว เช่น อาราบิก จีน ญี่ปุ่น อาจไม่สะดวกในการใช้งานหรือยากต่อการทำความเข้าใจในตัวอักษรย่อภาษาละติน ดังนั้นจึงใช้ระบบการให้รหัสประเทศที่แทนด้วยตัวเลขเพื่อเข้ามาแก้ไขปัญหาดังกล่าว
  • ระบบการให้รหัสประเทศที่เป็นตัวเลข 3 ตัว จะสะท้อนความเปลี่ยนแปลงของอาณาเขตของประเทศแต่ไม่ใช่ชื่อประเทศ ถ้าประเทศมีการรวมหรือแยกกัน จะมีการกำหนดรหัสที่เป็นตัวเลขใหม่ 
  • ตัวอย่าง :
    • ในปี 1990 เกิดการร่วมกันระหว่างสาธารณรัฐประชาธิปไตยเยอรมัน (เยอรมันตะวันออก-รหัส 278) และสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมัน (เยอรมันตะวันตก-รหัส 280) เป็นประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมัน โดยกำหนดรหัสใหม่ คือ 276 
    • ในปี 1993 เมื่อเอริเทรีย (รหัส 232) แยกออกจากเอธิโอเปีย (รหัส 230) เอธิโอเปียจึงมีรหัส 231 ตั้งแต่นั้นมา
    • เดือนกรกฎาคม 2011 เกิดประเทศ “South Sudan” (9 กรกฎาคม 2011) ใช้รหัส “728” และประเทศ “Sudan” (9 กรกฎาคม 2011) ใช้รหัส “729” อ้างถึงประเทศ Sudan ใหม่ที่แยกออกมาจากพื้นที่ทางตอนใต้ โดยที่ “Sudan” (รหัสเก่า “736” ยังคงอยู่เพื่อแสดงให้เห็นว่าเป็นรหัสที่เคยมีให้สามารถวิเคราะห์ข้อมูลในอดีตได้ (12 พฤศจิกายน 1956 – 8 กรกฎาคม 2011)  แต่ไม่มีการใช้งานในปัจจุบัน)
  • ในกรณีที่ประเทศมีการเปลี่ยนชื่อแต่ไม่ได้เปลี่ยนอาณาเขตหรือดินแดน รหัสที่เป็นตัวเลขจะยังคงเหมือนเดิม 
  • ตัวอย่าง :
    • ประเทศพม่า ซึ่งเดิมใช้ชื่อ Burma (BU) แล้วเปลี่ยนเป็น Myanmar (MM) ในปี 1989 โดยไม่มีเปลี่ยนแปลงอาณาเขตของประเทศ รหัสประเทศที่เป็นตัวเลขจะยังคงเดิมคือ 104
    • วันที่ 25 ตุลาคม 2013 มีการเปลี่ยนชื่อจาก “Cape Verde” เป็น “Cabo Verde” โดยยังคงรหัส 132
    • เดือนธันวาคม 2013 มีการเปลี่ยนชื่อจาก “Occupied Palestinian” เป็น “State of Palestine” โดยยังคงรหัส 275
  • สำหรับรายชื่อของประเทศหรือการแบ่งเขตภูมิศาสตร์เป็นข้อมูลสถิติที่เก็บรวบรวมมาโดย UNSD เป็นชื่อที่ใช้เรียกกันทั่วไป ไม่ได้เป็นชื่ออย่างเป็นทางการของประเทศ[2] อีกทั้งการแบ่งเขตภูมิศาสตร์ตามกลุ่มประเทศและพื้นที่ในที่นี้ไม่ได้จัดทำไว้ครบในทุกมิติ แต่ทำไว้เฉพาะสำหรับการเก็บรวบรวมข้อมูลให้มีความถูกต้องและแนบนัยตามวัตถุประสงค์การใช้งานในเชิงสถิติ จึงทำให้ประเทศหนึ่งประเทศจะต้องสามารถจัดจำแนกอยู่ได้ในเขตภูมิศาสตร์เดียวเท่านั้น เพื่อไม่ให้เกิดความซ้ำซ้อนของข้อมูล การแบ่งเขตภูมิศาสตร์หากมองในภาพกว้างนั้นหมายถึง ทวีป โดยภายใต้ทวีปยังสามารถแบ่งเป็นเขตภูมิศาสตร์ย่อยได้อีก และสำหรับคำว่า “พัฒนาแล้ว (Developed) และกำลังพัฒนา (Developing) ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ในเชิงสถิติอีกเช่นกัน ไม่ได้ต้องการที่จะนำไปใช้เพื่อกำหนดหรือตัดสินกระบวนการพัฒนาที่ประเทศหรือพื้นที่นั้นๆ ดำเนินการอยู่
  • 2. กรณีกำหนดรหัสประเทศด้วย “ตัวอักษร 2 หลัก และ 3 หลัก” ตาม ISO 3116 Country Codes หรือที่เรียกว่า ISO 3166-1[3] ขององค์การระหว่างประเทศว่าด้วยการมาตรฐาน (International Organization for Standardization: ISO) ที่แสดงรหัสประเทศ รวมถึงดินแดนภายใต้การปกครองของประเทศ และเขตปกครองพิเศษทางการเมือง สำหรับการเก็บรวบรวมข้อมูลและแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างประเทศ เนื่องจากมองว่าการใช้รหัสช่วยประหยัดเวลาและลดความผิดพลาดในการทำงานแทนที่จะใช้ชื่อประเทศที่อาจมีการเปลี่ยนแปลงขึ้นกับภาษาที่ใช้ โดยรหัสที่จัดทำมีทั้งแบบที่เป็นรหัส ตัวอักษรและตัวเลขให้เลือกใช้และเข้าใจได้เหมือนกันทั่วโลก โดย ISO 3166-1 ประกอบด้วย 3 ส่วน คือ 
    • - ISO 3166-1 alpha-2  เป็นระบบการให้รหัสประเทศ โดยใช้แทนด้วยตัวอักษรโรมัน 2 ตัว ซึ่งมีการนำมาประยุกต์ใช้มาก โดยเฉพาะการนำมาใช้เป็นรูปแบบโดเมนขั้นสูงสุดของแต่ละประเทศ (country code Top Level Domains: ccTLDs) เป็นรูปแบบที่ใช้บ่งบอกถึงประเทศเจ้าของโดเมน หรือที่ตั้งของโดเมนในการใช้งานในระบบอินเทอร์เน็ต มักใช้กับประเทศอื่นๆ ยกเว้นอเมริกา เช่น .th หมายถึงโดเมนของประเทศไทย หรือ .jp หมายถึง โดเมนของประเทศญี่ปุ่น
    • - ISO 3166-1 alpha-3  เป็นระบบการให้รหัสประเทศที่ใช้แทนด้วยตัวอักษรโรมัน 3 ตัว รหัสนี้ถูกใช้ใน ISO/IEC 7501-1  เพื่อใช้เป็นรหัสประเทศในหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์  โดยเป็นหนังสือเดินทางที่สามารถอ่านข้อมูลได้ด้วยเครื่องอ่าน
    • - ISO 3166-1 numeric-3  เป็นระบบการให้รหัสประเทศที่ใช้แทนด้วยตัวเลข 3 หลัก ซึ่งตรงกับรหัสของ UNSD)
  • โดยมาตรฐานการจัดจำแนกรหัสประเทศด้วย “ตัวอักษร 2 หลัก และ 3 หลัก” นั้นอ้างอิงตาม ISO 3166-1 alpha-2  และ ISO 3166-1 alpha-3  ตามลำดับ แต่สำหรับรหัส ISO 3166-1 numeric-3 ถึงแม้ว่าจะไม่ได้ระบุว่าเป็นมาตรฐานอ้างอิงที่นำมาใช้งาน แต่ตามที่กล่าวข้างต้นว่าเป็นรหัสที่ตรงกับรหัสของกองสถิติแห่งองค์การสหประชาชาติ (UNSD) ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักในการจัดทำและดูแล ISO 3166-1 numeric-3  รวมถึงรายชื่อประเทศที่มีอยู่ในระบบ ISO 3166-1 จากองค์การสหประชาชาติ โดยประเทศต่างๆ ต้องประกาศชื่อประเทศอย่างเป็นทางการให้กับทางองค์การสหประชาชาติ ซึ่ง UNSD ช่วยในการเก็บรายชื่อและปรับปรุงระบบรหัสมาตรฐาน ISO 3166-1 เพื่อความเป็นกลางและเป็นที่ยอมรับแก่ผู้ใช้งานทั่วไป นอกจากนี้ ในส่วนของรหัส Standard Country or Area Codes for Statistical Use (M49) ยังสามารถจัดเก็บฐานข้อมูลและนำเสนอข้อมูลสถิติได้ทั้งในภาพของประเทศและการแบ่งเขตภูมิศาสตร์ที่เป็นทวีป รวมถึงการจัดกลุ่มประเทศตามเศรษฐกิจหรืออื่นๆ ได้อีกด้วย

รหัสประเทศจัดเรียงตามเขตภูมิศาสตร์ (ทวีป) เขตภูมิศาสตร์ย่อย และรายชื่อประเทศ (จัดเรียงตามลำดับตัวอักษรภาษาอังกฤษ)

 

 

 

 

 

[1] The designations employed and the presentation of “Standard Country or Area Codes for Statistical Use” do not imply the expression of any opinion whatsoever on the part of the Secretariat of the United Nations concerning the legal status of any country, territory, city or area or of its authorities, or concerning the delimitation of its frontiers or boundaries. (ที่มา: http://unstats.un.org/unsd/methods/m49 /m49.htm)
[2] ชื่อประเทศได้จาก Terminology Bulletin No. 347/Rev.1: Country Names: Country Names (United Nations publication, Sales No. A/C/E/F/R/S.97.I.19), prepared by the Department of General Assembly Affairs and Conference Services of the United Nations Secretariat. (ที่มา: http://unstats.un.org/unsd/methods/ m49/m49.htm)
[3] ISO 3166 คือ มาตรฐานรหัสประเทศและเขตการปกครองย่อย ประกอบด้วย 3 ส่วน คือ
• ISO 3166-1  คือ รหัสประเทศ
• ISO 3166-2  คือ รหัสเขตการปกครองย่อยของประเทศ 
• ISO 3166-3  คือ รหัสประเทศที่ไม่ใช้แล้ว 


ตัวแปร - ประเทศ
มาตรฐานสถิติ - ประเทศ


มาตรฐานชื่อตัวแปร - ประเทศ
​มาตรฐานคำนิยาม - ประเทศ
​มาตรฐานคำถาม - ประเทศ
​มาตรฐานหน่วยที่ใช้ในการเก็บสถิติ - ประเทศ