ภาคผนวก ข
ตัวอย่างการจัดการคุณภาพสถิติขององค์ระหว่างประเทศ


 

ในบริบทการจัดการคุณภาพข้อมูลสถิติ องค์กรระหว่างประเทศหลายแห่งคำนึงถึงการพัฒนาคุณภาพข้อมูลสถิติ จึงได้ริเริ่มสร้างกรอบการจัดการคุณภาพขึ้น เพื่อเป็นข้อแนะนำสำหรับประเทศต่างๆ ในการผลิตและเผยแพร่ข้อมูลสถิติให้มีความน่าเชื่อถือ เป็นไปตามมาตรฐาน และมีคุณภาพที่ยอมรับได้ในระดับสากล  ซึ่งโดยส่วนใหญ่องค์กรระหว่างประเทศได้นำ TQM มาเป็นกรอบการจัดการคุณภาพเบื้องต้นแล้วนำไปประยุกต์ให้มีความเหมาะสมกับลักษณะงานทางสถิติของแต่ละองค์กร เช่น กรอบการจัดการคุณภาพของบางองค์กร เพิ่มเติมองค์ประกอบด้านความเป็นอิสระในวิชาชีพ อำนาจหน้าที่ในการเก็บรวบรวมข้อมูล การเก็บรักษาความลับของข้อมูลในส่วนของสภาพแวดล้อมเชิงสถาบัน เนื่องจากองค์ประกอบดังกล่าวถือว่ามีความสำคัญและเป็นพื้นฐานในการจัดทำสถิติทางการ นอกเหนือไปจากสภาพแวดล้อมเชิงสถาบันทั่วไปที่ทุกองค์กรต้องปฏิบัติตาม (เช่น รัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ เป็นต้น) หรือบางองค์กรพัฒนากรอบการจัดการคุณภาพขึ้น โดยปรับลดองค์ประกอบบางส่วนจาก TQM กล่าวคือ เน้นเฉพาะองค์ประกอบที่ส่งผลกระทบต่อกระบวนการผลิตและผลผลิตในทางตรงเท่านั้น โดยไม่สนใจองค์ประกอบที่ส่งผลกระทบในทางอ้อม เป็นต้น ซึ่งตัวอย่างของกรอบการจัดการคุณภาพสถิติขององค์กรระหว่างประเทศ เช่น 

 

กรอบการประกันคุณภาพของประเทศ (National Quality Assurance Framework: NQAF) ขององค์การสหประชาชาติ
กรอบการประเมินคุณภาพข้อมูล (Data Quality Assessment Framework: DQAF) ของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ
หลักปฏิบัติสถิติยุโรป (European Statistics Code of Practice: CoP)
หลักปฏิบัติสถิติอาเซียน (ASEAN Community Statistical System (ACSS) Code of Practice)

 


 

กรอบการประกันคุณภาพของประเทศ (National Quality Assurance Framework: NQAF) ขององค์การสหประชาชาติ

หลังจากที่คณะกรรมาธิการสถิติแห่งสหประชาชาติได้ประกาศหลักการพื้นฐานสถิติทางการแต่เนื่องจากหลักการพื้นฐานดังกล่าวเป็นหลักการของระบบการบริหารจัดการคุณภาพของประเทศไม่ได้เป็นหลักการที่กล่าวถึงคุณภาพอย่างชัดเจนและเนื่องจากคุณภาพของสถิติทางการเป็นเรื่องที่สำนักงานสถิติของประเทศต่าง ๆ ให้ความสำคัญ องค์กรระหว่างประเทศและสำนักงานสถิติจึงได้พัฒนากรอบคุณภาพที่มีแนวคิดและกระบวนการประกันคุณภาพของกระบวนการผลิตสถิติ ตัวอย่างเช่น กรอบการประกันคุณภาพที่พัฒนาโดยกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) เพื่อนำมาใช้ภายในหน่วยงานและให้สำนักงานสถิติแห่งชาตินำไปใช้ประเมินคุณภาพสถิติที่เป็นชุดข้อมูลเฉพาะ รวมทั้งบัญชีประชาชาติและดัชนีราคาผู้บริโภค


อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันพบว่า กรอบคุณภาพทั้งหลายยังไม่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันแต่ทับซ้อนกันอยู่มาก UN จึงได้พัฒนากรอบการประกันคุณภาพของประเทศ (National Quality Assurance Framework (NQAF)) เพื่อวางระบบการประเมินคุณภาพให้มีแบบแผนเดียวกัน โดยต้องได้รับมติเห็นชอบจากทุกประเทศ
National Quality Assurance Framework (NQAF) ประกอบด้วย 4 มุมมอง มิติคุณภาพ 19 มิติ โดยตั้งแต่ปี ค.ศ. 2010 ได้มีการพัฒนา NQAF ที่แสดงตัวชี้วัดไว้โดยละเอียดและครอบคลุมทุกด้านและตลอดทั้งกระบวนการของการผลิตสถิติทางการ เพื่อให้องค์กรต่างๆ นำไปประยุกต์ใช้หรือนำไปใช้เป็นกรอบการดำเนินการควบคุมคุณภาพการผลิตรายการสถิติทางการ อย่างไรก็ตามไม่ได้มุ่งเน้นให้นำไปใช้แทนที่หรือเปลี่ยนกรอบการประเมินคุณภาพข้อมูลที่มีอยู่เดิมของสำนักงานสถิติแห่งชาติของประเทศต่างๆ ซึ่งในแต่ละประเทศย่อมมีความแตกต่างกันไปในการประยุกต์ใช้ NQAF ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขั้นตอนในการพัฒนา ทรัพยากรที่มีอยู่ สภาพแวดล้อมขององค์กร และความกังวลในเรื่องของคุณภาพของผลผลิตสถิติทางการในปัจจุบัน ดังนั้นสำนักงานสถิติแห่งชาติของประเทศต่าง ๆ ไม่จำเป็นต้องใช้ทุกตัวชี้วัดที่แสดงใน NQAF

 

ตาราง ข1 มิติคุณภาพของประเทศ (National Quality Assurance Framework: NQAF) ขององค์การสหประชาชาติ

Top


กรอบการประเมินคุณภาพข้อมูล (Data Quality Assessment Framework: DQAF) ของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ

กองทุนการเงินระหว่างประเทศได้ให้คำนิยามของคุณภาพข้อมูลสถิติไว้ว่า “เหมาะสมกับการนำไปใช้ (Fitness for Use / Fitness for purpose)” โดยได้ยึดหลักการพื้นฐานสถิติทางการ 10 ประการของสหประชาชาติ เป็นหลักพื้นฐานของระบบการบริหารจัดการคุณภาพ
IMF ได้พัฒนากรอบคุณภาพข้อมูลโดยใช้ชื่อว่า Data Quality Assessment Framework (DQAF) เพื่อใช้เป็นกรอบในการวัดระดับคุณภาพของการกำกับดูแลระบบงาน กระบวนการจัดทำข้อมูลทางสถิติ และผลลัพธ์ทางสถิติ ซึ่งโดยบทบาทหน้าที่ของ IMF จะเน้นแนวทางการประเมินการจัดทำข้อมูลของประเทศสมาชิกให้มีคุณภาพอยู่ในเกณฑ์ที่กำหนด 
IMF กำหนดโครงสร้างสำหรับการประเมินกระบวนการทางสถิติทั้งกระบวนการ ตั้งแต่การเก็บรวบรวม ประมวลผล ไปจนถึงการเผยแพร่ข้อมูล ซึ่งกรอบคุณภาพข้อมูลดังกล่าวเป็นที่ยอมรับในระดับสากล และใช้เป็นพื้นฐานในการพัฒนากรอบคุณภาพข้อมูลในหลายประเทศ 
องค์ประกอบของ DQAF มี 2 ส่วน คือ 1) สิ่งจำเป็นขั้นพื้นฐานที่องค์กรควรจะต้องมีเพื่อให้การจัดทำข้อมูลสถิติที่มีคุณภาพ (Prerequisites) และ 2) มิติด้านคุณภาพของข้อมูล (Dimensions) ดังนี้

ตาราง ข2 มิติคุณภาพข้อมูล (Data Quality Assessment Framework: DQAF) ของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ

แต่ละมิติด้านคุณภาพจะมีการจำแนกรายละเอียดย่อยออกเป็น 3–5 องค์ประกอบ (Elements) ซึ่งระบุถึงกระบวนการทางสถิติที่ดี และในแต่ละองค์ประกอบจะระบุตัวชี้วัด (Indicators) ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งนับเป็นกรอบโดยทั่วไปที่ใช้ได้สำหรับทุกประเภทข้อมูล

Top


หลักปฏิบัติสถิติยุโรป (European Statistics Code of Practice: CoP)

กลุ่มผู้เชี่ยวชาญที่นำการทำงานเฉพาะกิจด้านคุณภาพสถิติ (The leadership Expert Group: LEG) ของ Eurostat ได้ให้คำนิยามของคุณภาพข้อมูลสถิติไว้ว่า “เหมาะสมกับการนำไปใช้/วัตถุประสงค์ (Fitness for Use / Fitness for purpose)” โดยสำนักงานสถิติยุโรป (Eurostat) มีพันธกิจในการจัดทำและให้บริการข้อมูลสถิติของสหภาพยุโรป (European Union: EU) ด้วยคุณภาพทางสถิติที่สูง โดยการประเมินคุณภาพข้อมูลถูกรวมเข้าเป็นกระบวนการปกติในการจัดทำข้อมูลสถิติ แต่เนื่องจาก Eurostat ไม่ได้เป็นผู้จัดทำข้อมูลสถิติแต่เพียงหน่วยงานเดียว รวมทั้งให้ความสำคัญว่าข้อมูลสถิติระหว่างประเทศในสหภาพยุโรปจะต้องมีความน่าเชื่อถือและสามารถเปรียบเทียบกันได้ จึงได้มีแนวคิดในการจัดการคุณภาพสถิติขึ้น โดยยึด Total Quality Management (TQM) คือ การใส่ใจในความต้องการของผู้ใช้ข้อมูล ภาวะผู้นำและการพัฒนา และการมีส่วนร่วมของการพัฒนา รวมทั้งความต่อเนื่องในการปรับปรุงคุณภาพตามแบบที่ EuropeanFoundation for Quality Management (EFQM) และหลักการพื้นฐานของสถิติทางการ 10 ประการ (The Fundamental Principles of Official Statistics) เป็นหลักพื้นฐานของระบบการบริหารจัดการคุณภาพ
คณะทำงาน European Statistical System Committee (ESSC) ได้จัดทำ European Statistics Code of Practice (CoP) ในเดือนกุมภาพันธ์ 2548 เพื่อกำหนดมาตรฐานในการพัฒนา จัดทำ และเผยแพร่ข้อมูลสถิติ โดยมุ่งเน้นเรื่องคุณภาพข้อมูลซึ่งครอบคลุมเนื้อหาตั้งแต่สภาพแวดล้อมเชิงสถาบัน จนถึงกระบวนการทางสถิติเพื่อให้ได้ผลลัพธ์

CoP ถูกสร้างขึ้นบนหลักการ 15 หลักการ ที่ครอบคลุม 3 ประเด็นหลัก คือ สภาพแวดล้อมเชิงสถาบัน (Institutional Environment) กระบวนการทางสถิติ (Statistical Processes) และผลลัพธ์ทางสถิติ (Output of Statistics) โดย CoP ได้ระบุตัวชี้วัดที่เป็นแนวปฏิบัติขั้นสูงของหลักการในแต่ละข้อเพื่อให้ข้อมูลสถิติที่ได้มีคุณภาพตามมาตรฐานของ EU และได้กำหนดเกณฑ์คุณภาพของข้อมูล European Statistic รวมไว้ใน European Statistical Law ด้วย ซึ่ง CoP ทั้ง 15 หลักการ มีดังนี้

ตาราง ข3 หลักปฏิบัติสถิติยุโรป (European Statistics Code of Practice: CoP)

Top


หลักปฏิบัติสถิติอาเซียน (ASEAN Community Statistical System (ACSS) Code of Practice)

อาเซียนได้ให้คำนิยามของคุณภาพข้อมูลสถิติไว้ว่า “เหมาะสมกับการนำไปใช้/วัตถุประสงค์ (Fitness for Use / Fitness for purpose)” โดย ACSS (ASEAN Community Statistical System) เป็นคณะทำงานที่จัดตั้งโดย ASEAN มีวิสัยทัศน์และพันธกิจในการเป็นผู้ให้ข้อมูลสถิติที่มองการณ์ไกล ให้ข้อมูลสถิติที่มีความน่าเชื่อถือ ทันต่อเหตุการณ์ และสามารถเปรียบเทียบได้ เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจด้านนโยบายของประเทศสมาชิกและ ASEAN Secretariat ACSS และได้ยึดหลักปฏิบัติพื้นฐานสถิติทางการ 10 ประการของสหประชาชาติ เป็นหลักพื้นฐานของระบบการบริหารจัดการคุณภาพ

ACSS Code of Practice มีจุดประสงค์เพื่อเป็นแนวทางและมาตรฐานในการการพัฒนา การผลิต การเผยแพร่ และการสื่อสารของผลผลิตสถิติและการบริการทางสถิติ ซึ่งมีหลักการพื้นฐานที่ทำให้มีความน่าเชื่อถือในเรื่องผลผลิตสถิติและการบริการทางสถิติให้แก่หน่วยงานทางสถิติของประเทศสมาชิกอาเซียนและสำนักเลขาธิการอาเซียน และให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ผู้ใช้บริการ และยังมีการปรับปรุงระดับความพึงพอใจของผู้ใช้ ความโปร่งใส และการเข้าถึงข้อมูลอีกด้วย
ACSS Code of Practice มีจุดประสงค์เพื่อเป็นแนวทางให้แก่หน่วยงานทางสถิติในแต่ละประเทศสมาชิกอาเซียนและสำนักเลขาธิการอาเซียนในการพัฒนา การผลิต การเผยแพร่ และการสื่อสารสถิติอาเซียน ดังนี้
- จัดทำคู่มือและหลักปฏิบัติที่ดี
- ช่วยสร้างความเข้าใจอันดีในการฝึกอบรม ให้คำแนะนำ และสนับสนุนความต้องการ
- ปรับปรุงความน่าเชื่อถือของผู้ใช้สถิติในการจัดการข้อมูลและการปฏิบัติ
- เพิ่มความตระหนักให้แก่ผู้ใช้ข้อมูลในเรื่องขอบเขตและข้อจำกัดการใช้ข้อมูล
ACSS Code of Practice ประกอบด้วย 3 มุมมอง ครอบคลุม 8 หลักการ ดังนี้
 

ตาราง ข4  หลักปฏิบัติสถิติอาเซียน (ASEAN Community Statistical System (ACSS) Code of Practice)

ทั้งนี้ ในแต่ละหลักการจะมีตัวชี้วัดมากน้อยแตกต่างกันไปตามเนื้อหา เนื่องจากอาเซียนเป็นองค์กรระดับภูมิภาค ดังนั้นเรื่องที่ ACSS Code of Practice ให้ความสำคัญ คือการแลกเปลี่ยนข้อมูลและการเปรียบเทียบข้อมูลกันได้ระหว่างประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาค

Top