กลไกและกระบวนการจัดทำมาตรฐานสถิติ


ในการขับเคลื่อนแผนแม่บทระบบสถิติประเทศไทย  คณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบกลไกการขับเคลื่อนแผนแม่บทฯ  เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม 2553 โดยแต่งตั้งคณะกรรมการ 2 ชุดหลัก ได้แก่

ภาพ 16 กลไกการขับเคลื่อนแผนแม่บทระบบสถิติประเทศไทย

1. คณะกรรมการจัดระบบสถิติประเทศไทย 3 ด้าน (ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ และด้านทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม) มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารเป็นประธาน มีผู้บริหารระดับปลัดกระทรวงทั้ง 20 กระทรวง และผู้ทรงคุณวุฒิทางสถิติทั้ง 3 ด้านจากหน่วยงานต่างๆ เป็นกรรมการ มีผู้อำนวยการสำนักงานสถิติแห่งชาติเป็นเลขานุการ  ทำหน้าที่กำหนดนโยบายด้านสถิติของประเทศ นโยบายด้านงบประมาณ และการพัฒนาบุคลากร และรายงานความก้าวหน้าและเสนอแนะแนวทางการพัฒนาต่อคณะรัฐมนตรีผ่านสำนักงานสถิติแห่งชาติ

 

2. คณะกรรมการที่ปรึกษาวิชาการ ที่ประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิด้านสถิติและด้านอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง มีผู้อำนวยการสำนักงานสถิติแห่งชาติเป็นเลขานุการ ทำหน้าที่ให้คำปรึกษาแนะนำด้านวิชาการในการผลิตและให้บริการข้อมูลสถิติ
ภายใต้คณะกรรมการทั้งสองชุดได้มีคณะกรรมการและคณะอนุกรรมการอีกหลายชุด เพื่อสนับสนุนและขับเคลื่อนการดำเนินงานแผนแม่บทระบบสถิติในส่วนที่เกี่ยวข้องดังภาพ

 

กลไกการจัดทำมาตรฐานสถิติ 

 

 

1. คณะรัฐมนตรี เป็นผู้พิจารณามาตรฐานสถิติ รวมถึงแนวทาง วิธีการและเครื่องมือในการจัดการคุณภาพสถิติทางการที่เสนอโดยคณะกรรมการจัดระบบสถิติประเทศไทย 3 ด้าน  เพื่อให้ความเห็นชอบตามที่กำหนดในพระราชบัญญัติสถิติ พ.ศ. 2550

 

2. คณะกรรมการจัดระบบสถิติประเทศไทย 3 ด้าน เป็นผู้พิจารณาร่างมาตรฐานสถิติ รวมถึงแนวทาง วิธีการและเครื่องมือในการจัดการคุณภาพสถิติทางการที่ผ่านการพิจารณาของคณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติเพื่อให้ความเห็นชอบและเสนอต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาต่อไป  และมีอำนาจในการปรับเปลี่ยนองค์คณะและหน้าที่ของอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติ

 

 

3. คณะกรรมการที่ปรึกษาวิชาการ   เป็นองค์คณะทางวิชาการสถิติที่คณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติสามารถส่งร่างมาตรฐานสถิติ รวมถึงแนวทาง วิธีการและเครื่องมือในการจัดการคุณภาพสถิติทางการให้พิจารณาเพื่อขอรับข้อเสนอแนะและความคิดเห็นในเชิงวิชาการ และนำความเห็นดังกล่าวมาปรับปรุงให้เหมาะสมต่อไป

 

 

4. คณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติ ได้รับการแต่งตั้งจากคณะกรรมการจัดระบบสถิติประเทศไทย 3 ด้าน มีผู้อำนวยการสำนักงานสถิติแห่งชาติเป็นประธาน มีผู้ทรงคุณวุฒิด้านสถิติเป็นที่ปรึกษาอนุกรรมการ และมีอนุกรรมการที่ประกอบด้วย นักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญด้านสถิติ ด้านมาตรฐานสถิติ และด้านคุณภาพสถิติ รวมถึงนักวิจัย ผู้ผลิต และผู้ใช้สถิติทางการ มีหน้าที่สำคัญคือ 

- กำหนดนโยบายด้านการบริหารจัดการคุณภาพและมาตรฐานสถิติ 
- พิจารณามาตรฐานสถิติที่สำคัญในการบูรณาการสถิติทางการ 
- พิจารณาแนวทาง วิธีการ และเครื่องมือในการจัดการคุณภาพสถิติ
- ให้ข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาและส่งเสริมคุณภาพสถิติทางการและมาตรฐานสถิติ 
- รายงานผลการดำเนินงานต่อคณะกรรมการจัดระบบสถิติประเทศไทย 3 ด้าน
 

 

5. คณะอนุกรรมการสถิติรายสาขา 21 สาขา รวมถึงหน่วยงานและผู้ที่เกี่ยวข้อง เป็นผู้ระบุความต้องการในการพัฒนามาตรฐานสถิติในเรื่องต่างๆ ผ่านการประชุมคณะอนุกรรมการสถิติรายสาขา 21 สาขาหรือแผนพัฒนาสถิติรายสาขา รวมถึงเป็นผู้พิจารณามาตรฐานสถิติเฉพาะเรื่องในแต่ละสาขา เช่น มาตรฐานสถิติเกี่ยวกับความพิการพิจารณาโดยคณะอนุกรรมการสถิติสาขาสาธารณสุข มาตรฐานสถิติเกี่ยวกับอาชญากรรมพิจารณาโดยคณะอนุกรรมการสถิติสาขายุติธรรม ความมั่นคง การเมือง และการปกครอง 

 

 

6. หน่วยงานเจ้าภาพ คือ หน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายหรือได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้รับผิดชอบในการจัดทำและปรับปรุงมาตรฐานสถิติ หากมาตรฐานสถิติใดไม่มีหน่วยงานเจ้าภาพ สำนักงานสถิติแห่งชาติต้องทำหน้าที่เป็นหน่วยงานเจ้าภาพในมาตรฐานดังกล่าว

 

7. สำนักงานสถิติแห่งชาติ เป็นหน่วยงานกลางด้านมาตรฐานสถิติและเป็นฝ่ายเลขานุการในคณะอนุกรรมพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติ ทำหน้าที่ประสานกับหน่วยงานเจ้าภาพเพื่อขอให้มาตรฐานที่หน่วยงานจัดทำนำมาประกาศเป็น 1 ในมาตรฐานในการผลิตสถิติของประเทศ  พร้อมทั้งประสานการจัดทำร่างมาตรฐานสถิติและปรับปรุงแก้ไขมาตรฐานสถิติ เพื่อนำเสนอมาตรฐานสถิติให้คณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการจัดระบบสถิติประเทศไทย 3 ด้าน    รวมถึงส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการเผยแพร่และใช้มาตรฐานสถิติในการผลิตสถิติทางการ

 

 

8. หน่วยงานประกาศใช้/เผยแพร่มาตรฐานสถิติ เป็นหน่วยงานที่อำนาจหน้าที่ทางกฎหมายหรือมีช่องทางการเผยแพร่มาตรฐานของประเทศ เช่น สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมผ่านการประกาศในราชกิจจานุเบกษา สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ผ่านบริการจดทะเบียนหมายเลข OID (Object Identifier Registration Service)  หรือผ่านเว็บไซต์ของสำนักงานสถิติแห่งชาติและหน่วยงานเจ้าภาพ เป็นต้น เพื่อเป็นช่องทางในการเผยแพร่องค์ความรู้และสนับสนุนให้เกิดการส่งเสริมการใช้มาตรฐานสถิติอย่างกว้างขวาง

 

 

กระบวนการจัดทำมาตรฐานสถิติ
1. สำนักงานสถิติแห่งชาติรวบรวมความต้องการใช้มาตรฐานสถิติ การใช้รหัส คำนิยาม และชื่อตัวแปรในสถิติทางการ รวมถึงความต้องการพัฒนามาตรฐานสถิติผ่านผ่านการประชุมคณะอนุกรรมการสถิติรายสาขา 21 สาขาหรือแผนพัฒนาสถิติรายสาขา  พร้อมทั้งวิเคราะห์และจัดกลุ่มของมาตรฐานสถิติออกเป็น 3 กลุ่ม ดังนี้
Universal Data Standard คือ มาตรฐานที่ใช้ร่วมกันทุกๆ หน่วยงาน เช่น ข้อมูลบุคคล ที่อยู่ เพศ กลุ่มอายุ เขตพื้นที่ภูมิศาสตร์ ศาสนา สถานภาพสมรส กระบวนการงานสถิติทั่วไป สัญญลักษณ์ในตารางสถิติ เป็นต้น
Common Data Standard คือ มาตรฐานที่ใช้ร่วมกันมากกว่า 1 หน่วยงาน เช่น อาชีพ/ลักษณะงานที่ทำ อุตสาหกรรม/กิจกรรมทางเศรษฐกิจ ผลิตภัณฑ์ การศึกษา เป็นต้น
Specific Data Standard คือ มาตรฐานที่ใช้งานโดยกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง เช่น โรค ยา ลักษณะความพิการ อาชญากรรม เป็นต้น

 

2. สำนักงานสถิติแห่งชาติประสานหน่วยงานเจ้าภาพเพื่อขอให้มาตรฐานที่หน่วยงานเจ้าภาพรับผิดชอบอยู่เป็น 1 ในมาตรฐานในการผลิตสถิติของประเทศ และประสานให้หน่วยงานเจ้าภาพจัดทำร่างมาตรฐานสถิติ เพื่อเตรียมเสนอให้คณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติหรือคณะอนุกรรมการสถิติรายสาขา 21 สาขาพิจารณาต่อไป

 

3. หน่วยงานเจ้าภาพร่วมกับสำนักงานสถิติแห่งชาตินำเสนอร่างมาตรฐานสถิติให้คณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติหรือคณะอนุกรรมการสถิติรายสาขา 21 สาขา ทั้งนี้ขึ้นกับมาตรฐานสถิติที่ต้องการให้พิจารณา กล่าวคือ มาตรฐาน Universal Data Standard และ Common Data Standard โดยส่วนใหญ่จะให้คณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติเป็นผู้พิจารณา ส่วนมาตรฐาน Specific Data Standard โดยส่วนใหญ่จะให้คณะอนุกรรมการสถิติรายสาขา 21 สาขา/หน่วยงานหรือผู้ที่เกี่ยวข้องพิจารณา

 

4. หน่วยงานเจ้าภาพร่วมกับสำนักงานสถิติแห่งชาติสามารถส่งประเด็นที่ต้องการข้อเสนอแนะและข้อคิดเห็นเชิงวิชาการ (ถ้ามี) ให้คณะกรรมการที่ปรึกษาวิชาการพิจารณา  และนำผลที่ได้มาปรับร่างมาตรฐานสถิติ

 

5. สำนักงานสถิติแห่งชาติสรุปผลการพิจารณาร่างมาตรฐานสถิติเสนอให้คณะกรรมการจัดระบบสถิติประเทศไทย 3 ด้านพิจารณา  เมื่อร่างมาตรฐานสถิติผ่านการพิจารณาของคณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานสถิติหรือคณะอนุกรรมการสถิติรายสาขา 21 สาขา แล้ว

 

6. สำนักงานสถิติแห่งชาติสรุปเสนอคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาเห็นชอบ เมื่อร่างมาตรฐานสถิติที่ผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการจัดระบบสถิติประเทศไทย 3 ด้าน 

 

7. สำนักงานสถิติแห่งชาติประสานหน่วยงานประกาศใช้/เผยแพร่มาตรฐานสถิติ เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้และสนับสนุนให้เกิดการส่งเสริมการใช้มาตรฐานสถิติ เมื่อคณะรัฐมนตรีเห็นชอบ